Kaplica św. Kazimierza w katedrze wileńskiej

Kaplica św. Kazimierza, wzniesiona w XVII wieku przy katedrze wileńskiej, to jeden z najcenniejszych i najpiękniejszych zabytków baroku w Europie Środkowo-Wschodniej. Budowę tej rodowej kaplicy grobowej Jagiellonów rozpoczęto z inicjatywy króla Zygmunta III Wazy, a ukończono za panowania jego syna, Władysława IV.

W centralnym ołtarzu spoczywa kunsztowna, srebrna trumna z relikwiami św. Kazimierza, ufundowana w okresie baroku. Nad ołtarzem wisi niezwykły wizerunek świętego, na którym domalowana dłoń – mimo prób jej zamalowania przez artystę – uparcie pojawiała się na płótnie, co uznano za cud.

Świątynię wzniesiono na planie kwadratu i zwieńczono monumentalną kopułą z latarnią, co nawiązuje bezpośrednio do Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Wnętrze zachwyca kosztowną okładziną z wielobarwnych, importowanych marmurów, które tworzą kontrast z bielą stiukowych rzeźb. W niszach ściennych ustawiono unikalne, pokryte srebrem figury przedstawiające dawnych władców z dynastii Jagiellonów.

Bezpośrednio pod posadzką kaplicy znajduje się krypta, w której spoczywają szczątki króla Aleksandra Jagiellończyka oraz Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny.

Wnętrze katedry wileńskiej

Wnętrze bazyliki archikatedralnej w Wilnie zachwyca surową, klasycystyczną harmonią, która przeplata się z przepychem dawniejszych epok. Przestrzeń świątyni dzielą dwa rzędy potężnych, czworobocznych filarów, które podtrzymują sklepienia żaglaste.

Wzdłuż naw bocznych ciągną się symetrycznie rozmieszczone kaplice, z których każda posiada unikalne ołtarze i obrazy religijne.

W bocznej kaplicy znajduje się słynący łaskami, podarowany przez papieża Klemensa VIII obraz Matki Boskiej noszący miano Sapieżyńskiej (kaplica Gasztołdowska).

Pierwszą kaplicą na lewo od głównego wejścia do katedry jest kaplica św. Władysława, zaprojektowana przez architekta Gucewicza. W centrum kaplicy znajduje się ołtarz oraz rzeźba św. Władysława; do 1905 roku była ona zasłonięta na mocy decyzji władz Imperium Rosyjskiego. Kaplica ma kształt owalny i zwieńczona jest bogato zdobioną kopułą.

Kaplica Wołłowiczowska (albo Niepokalanego Poczęcia, dawniej Królewska) zbudowana w 1631 r. w stylu barokowym. W jej gotyckiej poprzedniczce z XV wieku odbył się ślub Aleksandra Jagiellończyka i Heleny Moskiewskiej oraz potajemny ślub króla Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną. Kaplicę zwano Królewską ponieważ do czasu wybudowania Kaplicy św. Kazimierza to w niej chowano członków rodziny królewskiej. W XVII w. umieszczono w niej nagrobek fundatora barokowej przebudowy biskupa Eustachego Bogorii Wołłowicza. 

Ostatnia kaplica przy wyjściu nosi nazwę Kaplicy Wygnańców i jest poświęcona pamięci ofiar sowieckich deportacji z Litwy. Kaplica ta została ufundowana w 1495 roku przez biskupa wileńskiego, stąd też zwana jest Starą Kaplicą Biskupią – a w przeszłości nosiła również wezwania Najświętszego Imienia Maryi Panny, Matki Bożej Częstochowskiej oraz św. Jana Nepomucena. 

Ściany katedry zdobią liczne tablice pamiątkowe, w tym słynne, gotyckie epitafium kanclerza Olbrachta Gasztołda.

Centralny punkt prezbiterium zdobi klasycystyczny ołtarz z obrazem przedstawiającym męczeństwo św. Stanisława, autorstwa Franciszka Smuglewicza. 

Na chórowej emporze znajdują się potężne, neobarokowe organy, których historia i brzmienie przyciągają miłośników muzyki sakralnej.

Architektura katedry wileńskiej

Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Władysława w Wilnie to jeden z najważniejszych klasycystycznych zabytków Litwy. Obecny klasycystyczny kształt nadano jej podczas wielkiej przebudowy na przełomie XVIII i XIX wieku. Całość monumentalnej przebudowy zaprojektował wybitny architekt Wawrzyniec Gucewicz.

Front budowli zdobi imponujący portyk z sześcioma kolumnami w porządku doryckim. Na szczycie fasady wznoszą się figury św. Stanisława, św. Heleny z krzyżem oraz św. Kazimierza.

Świątynia ma układ bazylikowy, a jej trzy nawy są równej wysokości, co upodabnia ją do kościołów halowych.

W fasadzie głównej celowo zrezygnowano z wież kościelnych na rzecz czystej, antycznej formy. Wysoka na 57 metrów wieża stoi na placu przed katedrą i powstała z dawnej baszty murów obronnych.

Budowla uchodzi za doskonały przykład dojrzałego klasycyzmu, wzorowanego na architekturze starożytnego Rzymu.

Cmentarz przykościelny w Malatach na Litwie

Przy kościele św. Piotra i Pawła w Malatach na Litwie znajduje się cmentarz przykościelny. Wśród nagrobków znajdują się stare pomniki z napisami polskimi.

Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła w Malatach na Litwie

Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła w Malatach to najważniejsza świątynia rzymskokatolicka w tym mieście, należy do diecezji koszedarskiej. Pierwsze wzmianki o istnieniu kościoła w tej miejscowości pochodzą z 1522 roku, choć pierwotna budowla była prawdopodobnie drewniana. Na początku XVIII wieku, podczas wojny północnej, dawna świątynia została całkowicie zniszczona przez Szwedów, po czym odbudowano ją około 1720–1722 roku. Obecny, murowany gmach wzniesiono w latach 1905–1907 dzięki inicjatywie miejscowego proboszcza, księdza Kazimierza Bandzewicza, oraz wsparciu parafian. Nowy kościół został oficjalnie konsekrowany w 1907 roku przez ówczesnego biskupa wileńskiego Edwarda von der Roppa.

Architektura budowli reprezentuje styl neobarokowy i została zaprojektowana na planie krzyża łacińskiego. Świątynia charakteryzuje się imponującą fasadą z dwiema wysokimi, dwukondygnacyjnymi wieżami, które górują nad okolicą. Jasne i przestrzenne wnętrze kościoła skrywa neoklasycystyczne ołtarze oraz zabytkowy prospekt organowy.

Kościół zlokalizowany jest przy ulicy św. Jana Pawła II i otacza go stary, klimatyczny cmentarz położony na dawnym skraju miasteczka.

Kienesa karaimska w Trokach

Kienesa w Trokach to historyczny, drewniany dom modlitwy należący do mniejszości Karaimów. Budynek ten znajduje się w historycznej części miasta przy ulicy Karaimskiej. Obiekt wzniesiono pierwotnie w XVIII wieku, a później wielokrotnie go odbudowywano po pożarach. Przez wiele lat w czasach sowieckich była to jedyna czynna kienesa w całej Europie. Wewnątrz świątynia zachowała tradycyjny podział na salę męską oraz galerię dla kobiet.

Cerkiew unicka św. Trójcy i klasztor Bazylianów w Wilnie

Cerkiew unicka św. Trójcy i klasztor Bazylianów w Wilnie to unikalny kompleks sakralno-historyczny, który odegrał kluczową rolę w dziejach duchowych i kulturowych Wielkiego Księstwa Litewskiego. Według tradycji cerkiew wzniesiono w miejscu, w którym w XIV wieku śmierć ponieśli trzej pierwsi męczennicy wileńscy – Antoniusz, Jan i Eustachy. Murowaną świątynię ufundował w 1514 roku książę Konstanty Ostrogski jako wotum dziękczynne za spektakularne zwycięstwo nad wojskami moskiewskimi w bitwie pod Orszą. Budowla pierwotnie reprezentowała unikalny styl gotyku białoruskiego z elementami architektury obronnej i bizantyjskimi kopułami. Na mocy decyzji króla Zygmunta III Wazy z 1608 roku kompleks został przekazany unickiemu zakonowi bazylianów, stając się wkrótce sercem reformy tego zakonu. To właśnie w tym miejscu Józef Welamin Rutski oraz święty Jozafat Kuncewicz stworzyli podwaliny pod nowoczesną strukturę wschodniego monastycyzmu katolickiego. Przy klasztorze prężnie działała znana drukarnia, która wydawała liczne księgi w języku cerkiewnosłowiańskim i starobiałoruskim. 

Po kasacie unii przez władze carskie w XIX wieku, zespół klasztorny został siłą odebrany unitom i przekazany wyznawcom prawosławia. W latach 1823–1824 jedno ze skrzydeł klasztornych zostało zamienione przez Rosjan na więzienie, w którym przetrzymywano aresztowanych członków Towarzystwa Filaretów. Wśród uwięzionych tam studentów znalazł się Adam Mickiewicz, a traumatyczne wydarzenia z tego śledztwa zainspirowały go do napisania III części „Dziadów”. 

Po burzliwym okresie radzieckim, kiedy obiekt zaadaptowano na cele świeckie, kompleks ostatecznie powrócił w ręce zakonu bazylianów, którzy do dziś prowadzą tu posługę i odbudowują zabytkowe wnętrza. Pochodząca z 1761 roku, trzykondygnacyjna Brama Bazyliańska projektu Jana Krzysztofa Glaubitza to arcydzieło baroku wileńskiego o falującej, wklęsło-wypukłej fasadzie, zwieńczonej dekoracją stiukową przedstawiającą Trójcę Świętą i kulę ziemską.

Sobór Przeczystej Bogurodzicy w Wilnie

Sobór Przeczystej Bogurodzicy to sobór katedralny prawosławnej eparchii wileńskiej i litewskiej, wybudowany w stylu nawiązującym do sztuki gruzińskiej, usytuowany w Wilnie przy ulicy Maironio (św. Anny). 

Pierwsza świątynia prawosławna w tym miejscu została zbudowana w 1346 r. przez wielkiego księcia Olgierda, według tradycji z inicjatywy jego żony Julianny. Obecnie stojący budynek zawiera fragmenty gotyckich murów wzniesionych na koszt hetmana Konstantego Iwanowicza Ostrogskiego w XVI wieku. W 1513 r. w soborze została pochowana Helena Moskiewska, żona króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka. W latach 1607–1794 była unickim soborem metropolitarnym. W 1748 r. cerkiew spłonęła. W 1785 r. została odbudowana w stylu barokowym. Cerkiew została zbombardowana przez wojska rosyjskie podczas insurekcji kościuszkowskiej.

Zaniedbana cerkiew została w 1808 r. kupiona przez Uniwersytet Wileński, który po klasycystycznej przebudowie w 1822 r. według projektu Karola Podczaszyńskiego umieścił w jej wnętrzach anatomicum, audytorium oraz bibliotekę. Po zlikwidowaniu uniwersytetu w ramach represji po powstaniu listopadowym, budynek otrzymała Akademia Duchowna, a po przeniesieniu jej do Petersburga w 1842 r. budynek przeznaczono na rosyjskie koszary wojskowe, mieszkania i bibliotekę. Z inicjatywy rosyjskiego gubernatora Michaiła Murawjowa, według projektu Aleksandra Riazanowa i Nikołaja Czagina powstała w latach 1865–1868 obecna cerkiew w stylu gruzińskim. We wnętrzu znajdują się tablice pamiątkowe żołnierzy rosyjskich poległych w powstaniu styczniowym.

Cerkiew św. Mikołaja w Wilnie

Pierwszy drewniany obiekt sakralny w tym miejscu powstał około 1340 roku jako pierwotne miejsce pochówku trzech męczenników wileńskich, obecnie spoczywających w soborze św. Ducha. W 1350 roku, z polecenia Julianny Twerskiej, wzniesiono na jego miejscu nowy, kamienny chram. Zachowana do dziś cerkiew została zbudowana w 1514 roku przez Konstantego Ostrogskiego, a w 1609 roku przejęli ją unici. Po pożarze w latach 40. XVIII wieku obiekt odbudowano w stylu baroku wileńskiego z charakterystyczną, smukłą wieżą. 

W wyniku likwidacji Unii w zaborze rosyjskim świątynię przekazano prawosławnym, a z czasem zyskała ona status parafialnej. W 1860 roku dobudowano absydę, a budynek przeszedł gruntowną przebudowę nadającą mu styl rusko-bizantyjski. Inicjatorem tych XIX-wiecznych zmian był Michaił Murawiew, który pragnął w ten sposób podkreślić przynależność Wilna do Rosji. Po zamknięciu świątyni w czasach radzieckich i generalnym remoncie, cerkiew została ponownie udostępniona wiernym w 1947 roku. Obecnie obiekt charakteryzuje się rusko-bizantyjską architekturą, biało-różowo-czerwoną elewacją oraz bogatymi dekoracjami. 

Kościół bernardynów w Wilnie

Kościół św. Franciszka i św. Bernardyna w Wilnie to monumentalna świątynia usytuowana na Starym Mieście, tuż za słynnym kościołem św. Anny. Obiekt został wzniesiony na przełomie XV i XVI wieku dla zakonu franciszkanów obserwantów, zwanych powszechnie bernardynami. Głównym fundatorem tej potężnej, murowanej świątyni był król Kazimierz Jagiellończyk. 

Budowla stanowi jedno z najwybitniejszych osiągnięć architektury gotyckiej w Wilnie o znaczeniu europejskim. Ze względu na włączenie w mury obronne miasta, kościół zyskał unikalny charakter obronny z licznymi otworami strzelniczymi pod dachem i wieżyczkami. Wewnątrz świątyni znajdują się cenne, unikalne gotyckie malowidła ścienne z XVI wieku. 

W XIX wieku, po upadku powstań narodowych, władze carskie dokonały kasaty zakonu i zamknęły klasztor. Po II wojnie światowej reżim sowiecki drastycznie zdewastował zabytek, przekształcając go w magazyn Instytutu Sztuk Pięknych. Świątynia została pomyślnie zwrócona franciszkanom w 1994 roku, po czym ponownie ją konsekrowano i poddano renowacji. Do współczesnych skarbów wnętrza należy trzynaście późnobarokowych ołtarzy, które przetrwały trudne okresy dziejowe.