Sobór Przeczystej Bogurodzicy w Wilnie

Sobór Przeczystej Bogurodzicy to sobór katedralny prawosławnej eparchii wileńskiej i litewskiej, wybudowany w stylu nawiązującym do sztuki gruzińskiej, usytuowany w Wilnie przy ulicy Maironio (św. Anny). 

Pierwsza świątynia prawosławna w tym miejscu została zbudowana w 1346 r. przez wielkiego księcia Olgierda, według tradycji z inicjatywy jego żony Julianny. Obecnie stojący budynek zawiera fragmenty gotyckich murów wzniesionych na koszt hetmana Konstantego Iwanowicza Ostrogskiego w XVI wieku. W 1513 r. w soborze została pochowana Helena Moskiewska, żona króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka. W latach 1607–1794 była unickim soborem metropolitarnym. W 1748 r. cerkiew spłonęła. W 1785 r. została odbudowana w stylu barokowym. Cerkiew została zbombardowana przez wojska rosyjskie podczas insurekcji kościuszkowskiej.

Zaniedbana cerkiew została w 1808 r. kupiona przez Uniwersytet Wileński, który po klasycystycznej przebudowie w 1822 r. według projektu Karola Podczaszyńskiego umieścił w jej wnętrzach anatomicum, audytorium oraz bibliotekę. Po zlikwidowaniu uniwersytetu w ramach represji po powstaniu listopadowym, budynek otrzymała Akademia Duchowna, a po przeniesieniu jej do Petersburga w 1842 r. budynek przeznaczono na rosyjskie koszary wojskowe, mieszkania i bibliotekę. Z inicjatywy rosyjskiego gubernatora Michaiła Murawjowa, według projektu Aleksandra Riazanowa i Nikołaja Czagina powstała w latach 1865–1868 obecna cerkiew w stylu gruzińskim. We wnętrzu znajdują się tablice pamiątkowe żołnierzy rosyjskich poległych w powstaniu styczniowym.

Prawosławna katedra Zwiastowania NMP w Kownie na Litwie

Sobór Zwiastowania w Kownie to historyczna, prawosławna świątynia parafialna, wzniesiona w latach 1932–1935. Budowla zlokalizowana jest w południowej części Parku Spokoju (Ramybės parkas), niedaleko kowieńskiego dworca autobusowego. Świątynia powstała w okresie międzywojennym, gdy Kowno pełniło funkcję tymczasowej stolicy niepodległej Litwy. Autorem projektu architektonicznego był znany, litewski architekt Edmundas Frykas. Projektując świątynię, architekt starał się zinterpretować i połączyć tradycyjne motywy budownictwa sakralnego dawnej Rosji. Świątynia charakteryzuje się unikalną kompozycją kopułową, która dominuje w jej bryle zewnętrznej. Koszt budowy zamknął się w kwocie około 170 tysięcy litów, a fundusze pochodziły zarówno z budżetu państwa, jak i z dobrowolnych składek wiernych. Po uroczystym wyświęceniu w kwietniu 1935 roku sobór zyskał rangę katedry eparchii wileńskiej i litewskiej. Zastąpił on w tej ważnej funkcji mniejszą, sąsiednią cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego. 

Sobór przetrwał trudne dekady radzieckiej okupacji i w odróżnieniu od wielu innych świątyń na Litwie nie został wówczas zamknięty ani zdewastowany. Wewnątrz soboru wierni oraz turyści mogą podziwiać cenne bogactwo tradycyjnych ikon i kunsztownie wykonany ikonostas. Szczególnym skarbem świątyni jest zabytkowa, pochodząca z XVI wieku ikona, która według wierzeń słynie z cudownych uzdrowień. Architektura zewnętrzna budynku zachwyca harmonią detali, dekoracyjnymi gzymsami oraz monumentalnym wejściem. Współcześnie obiekt stanowi jedno z najważniejszych centrów życia religijnego i kulturalnego dla społeczności prawosławnej w całym regionie.

Sobór archikatedralny św. Jana Chrzciciela w Przemyślu

Cerkiew pełni funkcję katedry archidiecezji przemysko-warszawskiej Kościoła Greckokatolickiego w Polsce. Świątynia znajduje się w centrum Przemyśla. Została wzniesiona w XVII wieku przez zakon jezuitów i pierwotnie funkcjonowała jako kościół pw. św. Ignacego Loyoli.

Budowla reprezentuje styl późnobarokowy, charakteryzujący się monumentalną fasadą i bogatymi zdobieniami. W 1991 roku papież Jan Paweł II przekazał ten obiekt wiernym obrządku greckokatolickiego.

Wewnątrz znajduje się zabytkowy ikonostas pochodzący z rozebranej cerkwi w Lubaczowie, datowany na lata 80. XVII wieku. Pod prezbiterium i nawami bocznymi znajdują się krypty, w których spoczywają m.in. biskupi greckokatoliccy.

Jednym z najważniejszych elementów wyposażenia jest cudowna ikona Matki Bożej Miłosierdzia (tzw. Madonny Jackowej). Obok katedry stoi wolnostojąca dzwonnica, która jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów sylwetki starego miasta.

Świątynia stanowi serce życia religijnego i kulturalnego społeczności ukraińskiej w regionie Podkarpacia.

Sobór św. Aleksandra Newskiego w Łodzi

 

Parafia prawosławna w Łodzi powstała pod koniec XIX wieku z inicjatywy jej prawosławnych mieszkańców, których liczba sukcesywnie zwiększała się. W 1877 roku powstał projekt wybudowania odpowiedniej świątyni, która mogłaby sprostać potrzebom religijnym miejscowym prawosławnym. Architekt miejski Hilary Majewski opracował wówczas odpowiedni projekt świątyni.

Utworzono odpowiedni komitet składający się z prominentnych łódzkich fabrykantów, którzy zgodzili się finansować budowę pierwszej prawosławnej łódzkiej cerkwi. Wśród sponsorów budowy i wyposażenia świątyni znalazły się, między innymi: Karl Wilhelm Scheibler, Juliusz Heinzel, Ludwik Grohman, Edward Herbst, Izrael Poznański i inni. W ten sposób w ciągu czterech lat  wybudowano wspaniałą cerkiew w bizantyjskim stylu architektonicznym.

Nową prawosławną świątynię wyświęcono w 1884 r. pod wezwaniem świętego księcia Aleksandra Newskiego. W odrodzonym państwie polskim cerkiew w 1920 r. stała się siedzibą parafii. Podczas II wojny światowej prawosławne duchowieństwo służące w cerkwi św. Aleksandra wydawało łódzkim Żydom fałszywe metryki chrztu, które ratowały im życie. W 1951 roku po utworzeniu diecezji łódzko-poznańskiej, świątynia otrzymała rangę Soboru katedralnego. 

Cerkiew została zbudowana w stylu rosyjsko-bizantyjskim, z wyraźnymi nawiązaniami do stylu romańskiego, na planie ośmiokąta, z obejściem biegnącym dookoła oraz wyodrębnioną częścią centralną, nad którą na bębnie wznosi się główna kopuła, wsparta na czterech filarach. Jest ona orientowana, trójdzielna.

 Położony od zachodu przedsionek został zbudowany na planie kwadratu. Nad nim umieszczono wieżę zwieńczoną cebulastym hełmem. Elewacje obiektu ozdobiono rzędami niewielkich arkad. Rytmicznie rozmieszczono półkoliste otwory okienne zdobione są niewielkimi kolumienkami, których kapitele ozdobiono motywami floralnymi. Bogata kolorystyka bryły budynku stanowiła, podobnie jak wymienione ornamenty, nawiązanie do tradycji wschodniosłowiańskiego budownictwa sakralnego. Elementy dachu świątyni są złocone. Na elewacjach rozmieszczono dziesięć kompozycji malarskich, w tym postać św. Aleksandra Newskiego, usytuowaną na dzwonnicy.