Sobór Przeczystej Bogurodzicy w Wilnie

Sobór Przeczystej Bogurodzicy to sobór katedralny prawosławnej eparchii wileńskiej i litewskiej, wybudowany w stylu nawiązującym do sztuki gruzińskiej, usytuowany w Wilnie przy ulicy Maironio (św. Anny). 

Pierwsza świątynia prawosławna w tym miejscu została zbudowana w 1346 r. przez wielkiego księcia Olgierda, według tradycji z inicjatywy jego żony Julianny. Obecnie stojący budynek zawiera fragmenty gotyckich murów wzniesionych na koszt hetmana Konstantego Iwanowicza Ostrogskiego w XVI wieku. W 1513 r. w soborze została pochowana Helena Moskiewska, żona króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka. W latach 1607–1794 była unickim soborem metropolitarnym. W 1748 r. cerkiew spłonęła. W 1785 r. została odbudowana w stylu barokowym. Cerkiew została zbombardowana przez wojska rosyjskie podczas insurekcji kościuszkowskiej.

Zaniedbana cerkiew została w 1808 r. kupiona przez Uniwersytet Wileński, który po klasycystycznej przebudowie w 1822 r. według projektu Karola Podczaszyńskiego umieścił w jej wnętrzach anatomicum, audytorium oraz bibliotekę. Po zlikwidowaniu uniwersytetu w ramach represji po powstaniu listopadowym, budynek otrzymała Akademia Duchowna, a po przeniesieniu jej do Petersburga w 1842 r. budynek przeznaczono na rosyjskie koszary wojskowe, mieszkania i bibliotekę. Z inicjatywy rosyjskiego gubernatora Michaiła Murawjowa, według projektu Aleksandra Riazanowa i Nikołaja Czagina powstała w latach 1865–1868 obecna cerkiew w stylu gruzińskim. We wnętrzu znajdują się tablice pamiątkowe żołnierzy rosyjskich poległych w powstaniu styczniowym.

Cerkiew św. Mikołaja w Wilnie

Pierwszy drewniany obiekt sakralny w tym miejscu powstał około 1340 roku jako pierwotne miejsce pochówku trzech męczenników wileńskich, obecnie spoczywających w soborze św. Ducha. W 1350 roku, z polecenia Julianny Twerskiej, wzniesiono na jego miejscu nowy, kamienny chram. Zachowana do dziś cerkiew została zbudowana w 1514 roku przez Konstantego Ostrogskiego, a w 1609 roku przejęli ją unici. Po pożarze w latach 40. XVIII wieku obiekt odbudowano w stylu baroku wileńskiego z charakterystyczną, smukłą wieżą. 

W wyniku likwidacji Unii w zaborze rosyjskim świątynię przekazano prawosławnym, a z czasem zyskała ona status parafialnej. W 1860 roku dobudowano absydę, a budynek przeszedł gruntowną przebudowę nadającą mu styl rusko-bizantyjski. Inicjatorem tych XIX-wiecznych zmian był Michaił Murawiew, który pragnął w ten sposób podkreślić przynależność Wilna do Rosji. Po zamknięciu świątyni w czasach radzieckich i generalnym remoncie, cerkiew została ponownie udostępniona wiernym w 1947 roku. Obecnie obiekt charakteryzuje się rusko-bizantyjską architekturą, biało-różowo-czerwoną elewacją oraz bogatymi dekoracjami. 

Prawosławna cerkiew św. Ducha w Wilnie

Cerkiew Świętego Ducha w Wilnie to klasycystyczna świątynia z wyraźnymi elementami barokowymi, położona w pobliżu Ostrej Bramy. Pierwszą drewnianą cerkiew w tym miejscu wzniesiono w 1597 roku z fundacji sióstr Teodory i Anny Wołowicz. 

Od 1611 roku była to jedyna prawosławna świątynia w Wilnie, a w 1634 roku na jej miejscu powstała nowa, murowana budowla. Po zniszczeniach dokonanych przez Szwedów obiekt odbudowano dzięki pomocy cara Piotra I, lecz w latach 1748–1749 cerkiew ponownie strawiły pożary. Odbudową kierował znany architekt Jan Krzysztof Glaubitz, który zaprojektował także zachowany do dziś barokowy ikonostas. W XIX wieku świątynia doznała kolejnych strat z rąk armii napoleońskiej, po czym przeszła przebudowy, w tym usunięcie z fasady barokowych elementów w ramach rusyfikacji. 

W 1850 roku arcybiskup Józef uczynił cerkiew sanktuarium trzech wileńskich męczenników. Święci Antoni, Jan i Eustachy to XIV-wieczni dworzanie wielkiego księcia litewskiego Olgierda, którzy zostali straceni za odmowę wyparcia się wiary chrześcijańskiej i powrotu do pogaństwa. Są oni uznawani za pierwszych męczenników prawosławnych na ziemiach litewskich, a ich niezłomna postawa przyczyniła się do umocnienia chrześcijaństwa w tym regionie. Ich cudownie zachowane relikwie stanowią dziś główne sanktuarium wileńskiej cerkwi Świętego Ducha, przyciągając wiernych z całego świata. Ich relikwie, ewakuowane podczas I wojny światowej do Moskwy, powróciły na miejsce w 1946 roku decyzją władz radzieckich. 

Wnętrze świątyni, zbudowane na planie krzyża łacińskiego, skrywa m.in. 20 ikon autorstwa Iwana Trutniewa. Przy cerkwi, która ostatnią renowację przeszła w latach 90. XX wieku, do dziś nieprzerwanie działa męski monaster.

Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego w Kownie

Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego w Kownie to historyczna świątynia prawosławna, zlokalizowana w południowej części Parku Spokoju (Ramybės parkas). Budynek został wzniesiony w 1862 roku, co czyni go najwcześniejszą murowaną budowlą na terenie dawnego cmentarza wielowyznaniowego. Plan architektoniczny obiektu zatwierdzono w 1858 roku w Głównym Zarządzie Dróg i Budynków Publicznych w Sankt Peterburgu. Cerkiew charakteryzuje się zwartą, niewielką bryłą opartą na klasycznym planie krzyża greckiego. Podczas prac budowlanych rozbudowano przedsionek (priecerkwio), nad którym wzniesiono charakterystyczną wieżyczkę (dzwonnicę). Po zniszczeniach z okresu I wojny światowej obiekt przeszedł gruntowny remont sfinansowany ze składek parafian. Odnowioną świątynię uroczyście wyświęcono w 1923 roku, przywracając ją do regularnego użytku liturgicznego. 

W latach 1923–1935 cerkiew zyskała kluczowe znaczenie, pełniąc funkcję tymczasowego soboru katedralnego całej eparchii wileńskiej i litewskiej. Status ten wynikał z faktu, że Wilno znajdowało się wówczas w granicach Polski, a Kowno było tymczasową stolicą Litwy. Gdy w 1935 roku tuż obok ukończono monumentalny, nowy sobór Zwiastowania, dotychczasowa katedra została mu podporządkowana. Od tamtego momentu cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego zaczęła pełnić funkcję świątyni pomocniczej. Choć budynek nie imponuje ogromnymi rozmiarami, wyróżnia się skromną, harmonijną i estetyczną architekturą zewnętrzną. W okresie radzieckim władze okupacyjne zamknęły cerkiew, przekształcając jej wnętrze w magazyn materiałów archiwalnych. Na początku lat 2000. obiekt został pomyślnie zwrócony społeczności prawosławnej i poddany niezbędnej renowacji. Współcześnie ta urokliwa cerkiew stanowi cenny zabytek architektury XIX wieku oraz spokojne miejsce modlitwy w otoczeniu parkowej zieleni.

Prawosławna katedra Zwiastowania NMP w Kownie na Litwie

Sobór Zwiastowania w Kownie to historyczna, prawosławna świątynia parafialna, wzniesiona w latach 1932–1935. Budowla zlokalizowana jest w południowej części Parku Spokoju (Ramybės parkas), niedaleko kowieńskiego dworca autobusowego. Świątynia powstała w okresie międzywojennym, gdy Kowno pełniło funkcję tymczasowej stolicy niepodległej Litwy. Autorem projektu architektonicznego był znany, litewski architekt Edmundas Frykas. Projektując świątynię, architekt starał się zinterpretować i połączyć tradycyjne motywy budownictwa sakralnego dawnej Rosji. Świątynia charakteryzuje się unikalną kompozycją kopułową, która dominuje w jej bryle zewnętrznej. Koszt budowy zamknął się w kwocie około 170 tysięcy litów, a fundusze pochodziły zarówno z budżetu państwa, jak i z dobrowolnych składek wiernych. Po uroczystym wyświęceniu w kwietniu 1935 roku sobór zyskał rangę katedry eparchii wileńskiej i litewskiej. Zastąpił on w tej ważnej funkcji mniejszą, sąsiednią cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego. 

Sobór przetrwał trudne dekady radzieckiej okupacji i w odróżnieniu od wielu innych świątyń na Litwie nie został wówczas zamknięty ani zdewastowany. Wewnątrz soboru wierni oraz turyści mogą podziwiać cenne bogactwo tradycyjnych ikon i kunsztownie wykonany ikonostas. Szczególnym skarbem świątyni jest zabytkowa, pochodząca z XVI wieku ikona, która według wierzeń słynie z cudownych uzdrowień. Architektura zewnętrzna budynku zachwyca harmonią detali, dekoracyjnymi gzymsami oraz monumentalnym wejściem. Współcześnie obiekt stanowi jedno z najważniejszych centrów życia religijnego i kulturalnego dla społeczności prawosławnej w całym regionie.

Cerkiew św. Jerzego w Chróścinie

Cerkiew pod wezwaniem św. Jerzego Zwycięzcy została wzniesiona w II połowie XIX w. w Chróścinie. Budowla jest murowana, tynkowana, o czterech małych kopułach. Świątynia była bogato zdobiona freskami, zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz. Wykończone w 1913 r. polichromie przedstawiały walkę św. Jerzego ze smokiem, aniołów i czterech ewangelistów. 

Budowa cerkwi była związana z nadaniem rosyjskiemu generałowi lejtnantowi Krasnokutskiemu szeregu folwarków w tym rejonie w uznaniu zasług w tłumieniu powstania styczniowego. Córka generała, Tatiana, wyszła za mąż za Iwana Łopuchina i razem z mężem ufundowała w Chróścinie budowę nowej rezydencji rodzinnej oraz prywatnej niewielkiej cerkwi. Służyła ona głównie rodzinie (miała być grobowcem Łopuchinów) oraz prawosławnym służącym i stacjonującym w okolicy żołnierzom z garnizonu przygranicznego. W 1903 został w nim pochowany tragicznie zmarły synek fundatorów. Dookoła cerkwi urządzono cmentarz prawosławny. 

W czasie I wojny światowej Łopuchinowie wyjechali ze swojego majątku do Prus, w 1918 żołnierze niemieccy rozebrali drewnianą dzwonnicę cerkwi i zabrali z niej dzwony. Po 1918 cerkiew została formalnie przejęta przez Skarb Państwa. Chociaż nie wyznaczono dla niej stałego duszpasterza, odbywały się w niej nieregularne nabożeństwa odprawiane przez kler z Wielunia.  

Po II wojnie w cerkwi została urządzona kaplica pogrzebowa dla mieszkańców domu opieki społecznej ulokowanego w zamku Łopuchinów. W tym czasie cerkiew posiadała jeszcze pełne wyposażenie, ikonostas, a pokrywająca ją dekoracja malarska była w dobrym stanie. W latach 70. zabroniono jednak dalszego korzystania z obiektu, a rozbiórka ogrodzenia wokół cerkwi dodatkowo przyczyniła się do jej dewastacji. W ciągu kolejnych dziesięcioleci świątynia systematycznie niszczała. Dopiero w 1989 r. obiekt został częściowo wyremontowany z inicjatywy prywatnej, a w 2013 ukończono remont elewacji cerkwi. Od 2006 ponownie jest w rękach Kościoła Prawosławnego, który przejął go z rąk rzymskokatolickiej parafii pw. św. Mikołaja w Chróścinie. Cerkiew św. Jerzego w Chróścinie jest jedyną wiejską świątynią prawosławną w województwie łódzkim.

Kirche des Heiligen Georg der Eroberer wurde in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts in Chróścina erbaut. Ein gemauerter, verputzter Bau mit vier kleinen Kuppeln. Der Tempel war innen und außen reich mit Fresken verziert. Die 1913 fertiggestellten Polychrome stellen den Kampf des Heiligen dar. Georg mit dem Drachen, Engeln und den vier Evangelisten. Der Bau der Kirche war verbunden mit der Schenkung einer Anzahl von Bauernhöfen in dieser Gegend an den russischen Generalleutnant Krasnokutski als Anerkennung für seine Verdienste bei der Niederschlagung des Januaraufstands. Die Tochter des Generals, Tatjana, heiratete Iwan Lopuchin und finanzierte gemeinsam mit ihrem Mann den Bau einer neuen Familienresidenz und einer kleinen Privatkirche in Cherson. Es diente hauptsächlich der Familie (es sollte das Grab der Lopuchins sein) und den orthodoxen Bediensteten und Soldaten der in der Gegend stationierten Grenzgarnison. Im Jahr 1903 wurde der tragisch verstorbene Sohn der Gründer dort begraben. Rund um die Kirche wurde ein orthodoxer Friedhof angelegt. Während des Ersten Weltkrieges verließen die Lopuchins ihr Anwesen und gingen nach Preußen. 1918 demontierten deutsche Soldaten den hölzernen Glockenturm der Kirche und nahmen die Glocken mit. Nach 1918 wurde die Kirche offiziell von der Staatskasse übernommen. Obwohl kein ständiger Pfarrer ernannt wurde, wurden dort von Geistlichen aus Wieluń unregelmäßig Gottesdienste abgehalten. Nach dem Zweiten Weltkrieg wurde die Kirche in eine Trauerkapelle für die Bewohner des Sozialhilfeheims im Lopuchin-Schloss umgewandelt. Zu dieser Zeit verfügte die Kirche noch über ihre vollständige Ausstattung, eine Ikonostase und die sie bedeckende Malerei war in gutem Zustand. In den 1970er Jahren wurde jedoch die weitere Nutzung der Anlage untersagt und auch der Abriss des Zaunes um die Kirche trug weiter zu ihrer Verwüstung bei. Im Laufe der folgenden Jahrzehnte verfiel der Tempel systematisch. Erst im Jahr 1989 erfolgte in privater Initiative eine Teilsanierung des Gebäudes, im Jahr 2013 konnte die Sanierung der Kirchenfassade abgeschlossen werden. Seit 2006 ist sie wieder in der Hand der Orthodoxen Kirche, die sie von der römisch-katholischen Pfarrei St. übernommen hat. Heilige Nikolaus in Chróścina. Kirche St. Georg in Chróścina ist die einzige ländliche orthodoxe Kirche in der Woiwodschaft Łódź.

Sobór św. Aleksandra Newskiego w Łodzi

 

Parafia prawosławna w Łodzi powstała pod koniec XIX wieku z inicjatywy jej prawosławnych mieszkańców, których liczba sukcesywnie zwiększała się. W 1877 roku powstał projekt wybudowania odpowiedniej świątyni, która mogłaby sprostać potrzebom religijnym miejscowym prawosławnym. Architekt miejski Hilary Majewski opracował wówczas odpowiedni projekt świątyni.

Utworzono odpowiedni komitet składający się z prominentnych łódzkich fabrykantów, którzy zgodzili się finansować budowę pierwszej prawosławnej łódzkiej cerkwi. Wśród sponsorów budowy i wyposażenia świątyni znalazły się, między innymi: Karl Wilhelm Scheibler, Juliusz Heinzel, Ludwik Grohman, Edward Herbst, Izrael Poznański i inni. W ten sposób w ciągu czterech lat  wybudowano wspaniałą cerkiew w bizantyjskim stylu architektonicznym.

Nową prawosławną świątynię wyświęcono w 1884 r. pod wezwaniem świętego księcia Aleksandra Newskiego. W odrodzonym państwie polskim cerkiew w 1920 r. stała się siedzibą parafii. Podczas II wojny światowej prawosławne duchowieństwo służące w cerkwi św. Aleksandra wydawało łódzkim Żydom fałszywe metryki chrztu, które ratowały im życie. W 1951 roku po utworzeniu diecezji łódzko-poznańskiej, świątynia otrzymała rangę Soboru katedralnego. 

Cerkiew została zbudowana w stylu rosyjsko-bizantyjskim, z wyraźnymi nawiązaniami do stylu romańskiego, na planie ośmiokąta, z obejściem biegnącym dookoła oraz wyodrębnioną częścią centralną, nad którą na bębnie wznosi się główna kopuła, wsparta na czterech filarach. Jest ona orientowana, trójdzielna.

 Położony od zachodu przedsionek został zbudowany na planie kwadratu. Nad nim umieszczono wieżę zwieńczoną cebulastym hełmem. Elewacje obiektu ozdobiono rzędami niewielkich arkad. Rytmicznie rozmieszczono półkoliste otwory okienne zdobione są niewielkimi kolumienkami, których kapitele ozdobiono motywami floralnymi. Bogata kolorystyka bryły budynku stanowiła, podobnie jak wymienione ornamenty, nawiązanie do tradycji wschodniosłowiańskiego budownictwa sakralnego. Elementy dachu świątyni są złocone. Na elewacjach rozmieszczono dziesięć kompozycji malarskich, w tym postać św. Aleksandra Newskiego, usytuowaną na dzwonnicy.

Cerkiew św. Mikołaja w Drohiczynie

Cerkiew pod wezwaniem św. Mikołaja w Drohiczynie została zbudowana w 1792 roku w stylu klasycystycznym z fundacji Konstancji z Kuczyńskich i Jakuba Ciecierskiego jako unicka pod wezwaniem św. Mikołaja dla klasztoru zakonu bazylianów. Po spłonięciu w 1806 r. parafialnej cerkwi unickiej przeniesiono tu nabożeństwa. 

W 1839 r. świątynia została odebrana unitom i przekazana przez rosyjskie władze zaborcze kościołowi prawosławnemu. Po upadku powstania styczniowego, dokonano przebudowy cerkwi w celu nadania jej bardziej prawosławnego wyglądu, w wyniku czego z zewnątrz zwieńczono ją dodatkowymi trzema cebulastymi sygnaturkami, w wewnątrz dokonano przekształceń i stworzono nowe wnętrze poprzez usunięcie bocznych ołtarzy, organów i ambony.

Monaster prawosławny w Supraślu

W Supraślu znajduje się prawosławny monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy i św. Apostoła Jana Teologa tzw. Ławra Supraska - jeden  pięciu prawosławnych klasztorów męskich w Polsce.

Supraśl, monaster w Supraślu, klasztor w Supraślu, klasztor prawosławny, Ławra Supraska,