Archikatedra św. Piotra i Pawła w Kownie

Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kownie to największa świątynia gotycka w kraju i jedyny kościół o cechach bazyliki na Litwie. Jej budowę rozpoczęto około 1408 roku z inicjatywy wielkiego księcia Witolda. Prace budowlane i renowacyjne trwały przez kolejne stulecia, co zaowocowało unikalną mieszanką stylów.

Świątynia znajduje się w samym sercu Starego Miasta w Kownie, tuż obok słynnego Ratusza. Budynek wzniesiono z czerwonej cegły, co nadaje mu surowy charakter. W architekturze obiektu wyraźnie dominuje styl gotycki, choć widoczne są w nim także elementy renesansu i baroku.

Katedra mierzy 84 metry długości, 34 metry szerokości, a jej najwyższa wieża osiąga wysokość 65 metrów.

W 1921 roku papież Benedykt XV nadał świątyni prestiżowy tytuł bazyliki mniejszej. Piękne, barokowe wnętrze pochodzi z XVIII wieku i zachwyca bogato zdobionymi ołtarzami. W podziemiach katedry spoczywa wielu wybitnych litewskich duchownych oraz znany poeta i biskup Maironis.

Świątynia jest głównym ośrodkiem życia religijnego archidiecezji kowieńskiej. Wnętrze skrywa także cenne dzieła sztuki, w tym zabytkowe obrazy i rzeźby sakralne. W 1993 roku katedrę odwiedził papież Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki po Litwie.

Architektura i wyposażenie kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego w Zakroczymiu

Architektura świątyni kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego w Zakroczymiu reprezentuje obecnie styl gotycko-renesansowy. Kościół wzniesiono na planie prostokąta, nadając mu formę budowli pseudobazylikowej. 

Mury zewnętrzne są wyraźnie oskarpowane, co stanowi nawiązanie do gotyckich tradycji budowlanych. Głównym budulcem jest czerwona cegła, w którą wmurowano liczne kamienie polne. W fasadę kościoła wmurowano również nietypowe elementy obronne, takie jak kule. W ściany wkomponowano także dawne koło młyńskie.

Od południa i północy do korpusu nawowego przylegają dwie symetryczne kaplice. Wnętrze kościoła jest trzynawowe, podzielone filarami międzynawowymi. 

Prezbiterium świątyni jest węższe i niższe od nawy głównej, zamknięte prostą ścianą. Wystrój i wyposażenie wnętrza pochodzą w dużej mierze z okresu powojennej odbudowy. Dużą część powojennego wystroju stanowią sprzęty przeniesione z poaugustiańskiego kościoła w Białej Podlaskiej. Wewnątrz zachowało się cenne barokowe i rokokowe wyposażenie przeniesione z innych zamkniętych świątyń. Świątynia nakryta jest płaskim stropem, wykonanym podczas powojennej rekonstrukcji. Wnętrze rozświetlają smukłe okna, które zostały zrekonstruowane po zniszczeniach wojennych.

Do zabytkowych elementów wyposażenia zalicza się wykonane w pierwszej połowie XVII wieku epitafium rodziny Chądzyńskich. W kościele przechowywane są także relikwie świętego Stanisława Kostki. Zespół kościelny w Zakroczymiu jest wpisany do rejestru zabytków i stanowi ważny punkt na mapie sakralnej Mazowsza.

Historia kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Zakroczymiu

Kościół farny w Zakroczymiu nosi wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego. Pierwsze wzmianki o parafii w tym mieście pochodzą z 1472 roku, choć jej początki sięgają prawdopodobnie XIV wieku. Drewniana świątynia, która funkcjonowała tu w średniowieczu, spłonęła doszczętnie podczas wielkiego pożaru miasta w 1511 roku. 

Budowę obecnego, murowanego kościoła rozpoczęto w pierwszej połowie XVI wieku. Świątynia powstawała etapami, a w jej mury wkomponowano starsze, gotyckie detale. Istotna rozbudowa obiektu miała miejsce w XVII wieku, kiedy to dobudowano kaplicę południową. Kościół ten był ważnym miejscem dla lokalnej szlachty, gdzie odbywały się sądy i sejmiki ziemskie.

W XIX wieku, na skutek restauracji przeprowadzonych w latach 1821–1823 oraz 1874–1875, świątynia straciła swój pierwotny średniowieczny charakter. Wówczas usunięto wiele cennych barokowych elementów wystroju, w tym dawne ołtarze boczne. 

Poważnych zniszczeń kościół doznał we wrześniu 1939 roku podczas bombardowań i działań wojennych. Przez całą II wojnę światową zrujnowana świątynia pozostawała nieodbudowana. Dzieło podźwignięcia kościoła z ruin podjęto w latach 1945–1949 według projektu architekta Stefana Putowskiego. Prace budowlane prowadził wówczas architekt Paweł Zakrzewski. Odrestaurowany kościół uroczyście poświęcono w 1949 roku.

Karmelitański kościół Santa Maria in Traspontina w Rzymie

Kościół Santa Maria in Traspontina znajduje się przy słynnej Via della Conciliazione, głównej alei prowadzącej prosto do Watykanu. Świątynia należy do zakonu karmelitów, którzy opiekują się tym miejscem od XIV wieku.

Obecna renesansowa budowla powstała w XVI wieku, zastępując wcześniejszy średniowieczny kościół zburzony pod rozbudowę fortyfikacji. Najbardziej charakterystyczną cechą architektoniczną jest wyjątkowo niska kopuła, pozbawiona bębna. Taki kształt wymusili dowódcy z pobliskiego Zamku Świętego Anioła, aby kopuła nie zasłaniała pola ostrzału armatom. Ze względu na bliskość twierdzy, w kościele znajduje się kaplica dedykowana św. Barbarze, patronce artylerzystów.

Fasada kościoła została wzniesiona z bloków trawertynu, które częściowo odzyskano z Koloseum.

Wewnątrz, w jednej z kaplic, przechowywane są dwie antyczne kolumny otoczone wielką czcią. Według tradycji to właśnie do tych kolumn przywiązano świętych Piotra i Pawła przed ich śmiercią męczeńską.

Ołtarz główny jest dziełem barokowego mistrza Carlo Fontany i pochodzi z drugiej połowy XVII wieku. W ołtarzu znajduje się cenna ikona Maryi, którą karmelici sprowadzili do Rzymu z Ziemi Świętej.

Kościół stoi w miejscu, gdzie w starożytności znajdowała się budowla w kształcie piramidy, zwana Meta Romuli.

Wnętrze kościoła św. Zygmunta w Szydłowcu (I)

W wystroju wnętrza kościoła św. Zygmunta w Szydłowcu dominuje styl renesansowy. Świątynia składa się z prezbiterium i prostokątnej nawy. 

Prezbiterium sklepione jest gwiaździście. Wykonano je według projektu rozrysowanego na północnej ścianie nawy głównej. Doskonale zachowany naścienny ryt sklepienia jest rzadkością w tej części Europy. 

W ścianie prezbiterium znajduje się płyta nagrobna Mikołaja Szydłowieckiego z czerwonego marmuru, wykonana w warsztacie Bartolomeo Berecciego - budowniczego kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Autorem częściowo zachowanych polichromii w nawie głównej, a także na pierwotnym stropie nawy jest prawdopodobnie sprowadzony z Mogiły Stanisław Samostrzelnik.

W prezbiterium na północnej ścianie umieszczony jest przepiękny późnogotycki poliptyk, przedstawiający Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny i sceny ewangeliczne, wykonany w 1509 r. w warsztatach krakowskich. Na poliptyku wyobrażeni zostali także członkowie rodziny Szydłowieckich, którzy byli jego fundatorami.

Nawa nie jest sklepiona, posiada strop (obecny pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku). 

W nawie głównej, obok północnego wejścia znajduje się klasycystyczny nagrobek Marii z Gawdzickich Radziwiłłowej. Postać kobieca wsparta na urnie wzorowana jest na rzymskiej kopii greckiej rzeźby Śpiąca Ariadna (obecnie w Muzeum Kapitolińskim w Rzymie).