Wnętrze sanktuarium maryjnego w Dankowie

Kościół św. Stanisława Biskupa w Dankowie

 

Danków - sanktuarium maryjne

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika jest świątynią parafialną w Dankowie na terenie dekanatu Krzepice w archidiecezji częstochowskiej. Parafia Danków to jedna z najstarszych w tej okolicy. W 1238 i 1267 roku odbywały się tu zjazdy biskupów. Pierwotny, drewniany kościół św. Stanisława Biskupa w Dankowie istniał już w XIII w. i położony był przy drodze do Lipia. W XVI wieku dankowski kościół znalazł się w rękach arian. Pozbawieni swej świątyni katolicy musieli wówczas korzystać z kościoła filialnego w Zajączkach. Rok 1641 przyniósł powrót do katolików. Obecny kościół murowany został zbudowany w latach 1641-75 na terenie twierdzy dankowskiej. Wzniósł go kasztelan Stanisław Warszycki. 

Położony w Dankowie, który zasłynął dzięki rodzinie Warszyckich jako pierwsza na ziemiach polskich ufortyfikowana wieś, późnorenesansowy kościół zasługuje na szczególną uwagę z uwagi na znajdujący się w nim, czczony od ponad 350 lat, obraz Najświętszej Maryi Panny Dankowskiej, będący wierną kopią obrazu Czarnej Madonny Jasnogórskiej, koronowany w 2002 r. koronami biskupimi przez ks. arcybiskupa Stanisława Nowaka, metropolity częstochowskiego. To właśnie dzięki temu wizerunkowi, który w oktawie Bożego Ciała 1650 r. w obecności świadków płakał trzy razy, Danków jest znanym sanktuarium maryjnym w województwie śląskim.

Rozwijająca się pobożność maryjna przyniosła m.in. powołanie do istnienia w roku 1658 Bractwa Różańcowego. Wkrótce założono tu szkółkę elementarną, a także fundację dla biednych oraz prowadzono różnego rodzaju działalność charytatywną. Uroczyste poświęcenie kościoła pod wezwaniem Najświętszej Boga Rodzicielki, św. Stanisława Biskupa i św. Antoniego z Padwy, miało miejsce dopiero 22 lipca 1675 r. W 1767 r., gdy od pioruna spłonęła dankowska twierdza, wskutek pożaru uległy zniszczeniu także wieża i dach kościoła. Pożarów wywołanych piorunami było więcej, co sprawiło, że w połowie XIX w. obniżono nieco wieżę kościoła. 

W kościele, oprócz obrazu, warto zwrócić uwagę na cztery renesansowe portale i nagrobek zmarłego 24 lipca 1615 r. Andrzeja Warszyckiego, brata Stanisława, wojewody podlaskiego, ojca późniejszego kasztelana krakowskiego, także Stanisława Warszyckiego. Podziemia świątyni zawierające krypty zostały niestety zasypane piaskiem pod koniec XIX w.

Barokowy kościół św. Józefa w Wieluniu

Kościół parafialny pw. św. Józefa w Wieluniu należał do zespołu zabudowań dawnego kolegium pijarskiego i pełnił funkcję świątyni przyklasztornej. Wzniesiony został około 1740 r. z fundacji rodzin Bolkowskich i Niemojewskich. Kościół w latach późniejszych wielokrotnie ulegał pożarom, m.in. spłonął wraz z klasztorem pijarów miastem w wielkim pożarze 3 września 1795 r. Odbudowany staraniem pijara Bogusława Psarskiego został ponadto w 1801 r. ozdobiony freskami Roberta Stankiewicza. Po kasacie klasztoru pijarów w ramach represji popowstaniowych w 1864 r. kościół stał się filialnym parafii wieluńskiej. Cztery lata później, 19. marca 1868 r. kościół spłonął po raz trzeci. Wówczas władze rosyjskie, z racji braku w mieście odpowiednio dużej świątyni prawosławnej postanowiły kościół św. Józefa przebudować na cerkiew. By temu zapobiec wielunianie utworzyli Obywatelski Komitet Odbudowy Kościoła i w 1875 r. przeprowadzono publiczną zbiórkę funduszy na renowację kościoła. Zgromadzone środki pozwoliły na ukończenie prac budowlanych w 1880 r. W okresie międzywojennym kościół służył jako kościół szkolny. W 1957 r. utworzono tutaj drugą wieluńską parafię.

Kościół murowany zbudowany został w stylu barokowym, na osi północ-południe nawy i prezbiterium. Świątynia trójnawowa w układzie bazylikowym. Po bokach prezbiterium piętrowe pomieszczenia na m.in. zakrystię i dawny chór zakonny. Wieże nakryte pseudobarokowymi hełmami z ok. 1880 r. Pozostałe elewacje znacznie skromniejsze, ożywiane jedynie skromniejszymi pilastrami. Wewnątrz sklepienia kolebkowe z lunetami, na gurtach. 

Na ścianie frontowej tablica poświęcona pamięci wieluńskich maturzystów, oficerów Armii Krajowej: dowódcy związku Odwetu i Kedywu w okręgu Warszawa mjr. sap. Jerzego Lewińskiego ps. „Chuchro” oraz Hubalczyka, komendanta Związku Walki Zbrojnej i AK w Łodzi mjr. Józefa Grabińskiego ps. „Pomian”.

Wyposażenie kolegiaty Bożego Ciała w Wieluniu

 

Z wyposażenia kolegiaty Bożego Ciała w Wieluniu wymienić warto. Obrazy:

- Zdjęcie z krzyża (Opłakiwanie Chrystusa) - późnogotycki obraz ze szkoły wrocławskiej, XVI w. znajdujący się w ołtarzu głównym, tempera na desce lipowej;

- Wizja św. Teresy z Avila - olej na płótnie, autorstwa renesansowego malarza włoskiego Giulio Cesare Proccaciniego z pocz. XVII w.; 

- Grosz czynszowy - XVII-wieczny obraz ze szkoły Tycjana, również pochodzący z fundacji Jerzego Radoszewskiego dla rodowej kaplicy

- Matki Bożej Pocieszenia - obraz fundacji Stanisława Starowskiego, namalowany w Krakowie ok. 1640 r., wkrótce otoczony został kultem; posiada srebrną sukienkę i złote korony - pamiątka koronacji obrazu z 1971 r.

rzeźby:

- późnogotyckie hermy drewniane świętych Piotra i Pawła oraz nieznanego świętego z XVI w.

- barokowy krucyfiks na belce tęczowej z 2. poł. XVII w.

- św. biskupa - na ambonie, XVIII w.

W oknach prezbiterium witraże przedstawiają sceny z życia zakonników i legendę o powstaniu miasta i klasztoru.

Od północy do kościoła przylega budynek plebanii, której wschodnie skrzydło to pozostałość XVII-wiecznego klasztoru augustianów. 

Obok kościoła, w rogu ulic Augustiańskiej i Okólnej znajduje się murowana barokowa dzwonnica z XVIII w. na planie kwadratu, podzielona gzymsami na cztery kondygnacje. W czasie I wojny światowej Niemcy zrabowali dwa zabytkowe dzwony.

W kościele i budynku poklasztornym znajduje się kilka tablic pamiątkowych: ku czci 32 księży zabitych w latach II wojny światowej, poświęcona pamięci poległych i pomordowanych żołnierzy Armii Krajowej obwodu wieluńskiego oraz upamiętniająca postać tutejszego proboszcza Józefa Pruchnickiego.

Kolegiata Bożego Ciała w Wieluniu

Według legendy kościół i klasztor augustianów miały zostać ufundowane w 1217 r. przez Władysława Odonica. Dość prawdopodobne, że istniał tu wówczas drewniany klasztor eremitów. Zapewne Kazimierz Wielki ufundował po pożarze miasta w 1335 r. murowany gotycki kościół na miejscu starszego, drewnianego i przekazał go wraz z klasztorem augustianom. W 1457 r. książę oświęcimski Janusz najechał miasto, spalił klasztor wraz z kościołem i wymordował 32 zakonników. Zabudowania stały przez wiele lat opustoszałe, ich odbudowę dokończono dopiero w 1497 r.

Klasztor bogacił się dzięki licznym darowiznom, m.in. w podwieluńskiej wsi Kopydłów i w samym Wieluniu. W XVI w. polskie klasztory augustianów, w tym wieluński z przeorem Mikołajem wystąpiły o odłączenie od prowincji bawarskiej zakonu (do której należały od XIV w.) i utworzenie odrębnej, polskiej prowincji. Kościół wraz z klasztorem spłonęły wraz z całym miastem 28. czerwca 1631 r., lecz w ciągu zaledwie kilku lat został odbudowany. Nowe zniszczenia przyniósł potop szwedzki w 1655 r. - zespół klasztorny został ograbiony. W latach 1660-77 kościół gruntownie przekształcono w stylu barokowym (m.in. przesklepiono na nowo nawę i prezbiterium, dobudowano empory tworząc wnęki na boczne ołtarze oraz boczną kaplicę na obraz Matki Bożej Pocieszenia), a na miejscu zniszczonego klasztoru zbudowano nowy, piętrowy budynek (początek budowy 1672; do dziś zachowało się jedno, wschodnie skrzydło). 

Klasztor i kościół spłonęły po raz kolejny w nocy z 18 na 19. czerwca 1858 r., odbudowane zostały do 1862 r.; obniżono wówczas dach kościoła. Zakonnicy wspierali powstanie styczniowe, jeden z nich, Maksymilian Rytel został za to zesłany na Syberię. W 1864 r. ukazem carskim w ramach represji popowstaniowych zlikwidowano wszystkie zakony w Królestwie Polskim. Dla augustianów pozostawiono jeden klasztor bez nowicjatu, właśnie wieluński, w którym znaleźli się zakonnicy z pozostałych, zlikwidowanych. W 1887 r. przeorem został Gerwazy Bielecki, który od 1892 r. do swojej śmierci (1909) był tu jedynym zakonnikiem. Po likwidacji klasztoru w 1893 r. był on wikariuszem kościoła, który stał się filią parafii. Zniszczony budynek klasztorny odremontowano jako parafialny, część przeznaczono na mieszkania dla służby kościelnej, zaś resztę przekazano miastu na cele oświatowe. Licząca 993 woluminy biblioteka i archiwum zostały przejęte przez władze zaborcze; część z nich wzbogaciła biblioteki warszawskie.

W 1921 r. kościół wraz z klasztorem przejęli Misjonarze Świętej Rodziny prowadzący tu seminarium duchowne; był to pierwszy w Polsce klasztor tego zakonu.

Podczas bombardowań 1. września 1939 r. uległa zniszczeniu część klasztoru (skrzydła zachodnie i północne). Kościół przez całą niemiecką okupację był niedostępny dla wiernych, początkowo urządzono tu spichlerz, a w sierpniu 1942 r. po ostatecznej likwidacji wieluńskiego getta skupiono na terenie zespołu poklasztornego Żydów z Wielunia i okolicy. Prawdopodobnie przewinęło się tutaj 10 tys. osób, które trafiły następnie do getta łódzkiego i do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

W 1946 r. kościół stał się siedzibą parafii, zaś pozostałe fragmenty klasztoru włączono w obręb plebanii. W latach 60-tych przeprowadzono  prace nad rekonstrukcją gotyckiej bryły świątyni, m.in. poprzez podniesienie kalenicy dachu. Ponadto w oknach prezbiterium założono witraże, a w głównym wejściu nowe drzwi z herbami Wielunia, ziemi wieluńskiej i godłem narodowym. 

W 1965 r. bullą Pawła VI kościół podniesiono do rangi kolegiaty pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, a w 1971 r. obraz Matki Bożej Pocieszenia został koronowany przez kardynałów Stefana Wyszyńskiego i Karola Wojtyłę.

Okazała gotycko-barokowa bryła kościoła złożona jest z prostokątnej nawy, węższego, długiego, zamkniętego wielobocznie prezbiterium i dobudowanej od południa kaplicy. Świątynia orientowana, zbudowana z kamienia wapiennego i piaskowca. Od zachodu fasada ujęta została w dwie baszty i zwieńczona odtworzonym gotyckim blendowym trójkątnym szczytem. W prezbiterium zachowały się oryginalne wielkie ostrołukowe gotyckie okna między potężnymi szkarpami. Od południa do kościoła prowadzi wejście przez gotycki portal z XIV w.

Cerkiew św. Jerzego w Chróścinie

Cerkiew pod wezwaniem św. Jerzego Zwycięzcy została wzniesiona w II połowie XIX w. w Chróścinie. Budowla jest murowana, tynkowana, o czterech małych kopułach. Świątynia była bogato zdobiona freskami, zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz. Wykończone w 1913 r. polichromie przedstawiały walkę św. Jerzego ze smokiem, aniołów i czterech ewangelistów. 

Budowa cerkwi była związana z nadaniem rosyjskiemu generałowi lejtnantowi Krasnokutskiemu szeregu folwarków w tym rejonie w uznaniu zasług w tłumieniu powstania styczniowego. Córka generała, Tatiana, wyszła za mąż za Iwana Łopuchina i razem z mężem ufundowała w Chróścinie budowę nowej rezydencji rodzinnej oraz prywatnej niewielkiej cerkwi. Służyła ona głównie rodzinie (miała być grobowcem Łopuchinów) oraz prawosławnym służącym i stacjonującym w okolicy żołnierzom z garnizonu przygranicznego. W 1903 został w nim pochowany tragicznie zmarły synek fundatorów. Dookoła cerkwi urządzono cmentarz prawosławny. 

W czasie I wojny światowej Łopuchinowie wyjechali ze swojego majątku do Prus, w 1918 żołnierze niemieccy rozebrali drewnianą dzwonnicę cerkwi i zabrali z niej dzwony. Po 1918 cerkiew została formalnie przejęta przez Skarb Państwa. Chociaż nie wyznaczono dla niej stałego duszpasterza, odbywały się w niej nieregularne nabożeństwa odprawiane przez kler z Wielunia.  

Po II wojnie w cerkwi została urządzona kaplica pogrzebowa dla mieszkańców domu opieki społecznej ulokowanego w zamku Łopuchinów. W tym czasie cerkiew posiadała jeszcze pełne wyposażenie, ikonostas, a pokrywająca ją dekoracja malarska była w dobrym stanie. W latach 70. zabroniono jednak dalszego korzystania z obiektu, a rozbiórka ogrodzenia wokół cerkwi dodatkowo przyczyniła się do jej dewastacji. W ciągu kolejnych dziesięcioleci świątynia systematycznie niszczała. Dopiero w 1989 r. obiekt został częściowo wyremontowany z inicjatywy prywatnej, a w 2013 ukończono remont elewacji cerkwi. Od 2006 ponownie jest w rękach Kościoła Prawosławnego, który przejął go z rąk rzymskokatolickiej parafii pw. św. Mikołaja w Chróścinie. Cerkiew św. Jerzego w Chróścinie jest jedyną wiejską świątynią prawosławną w województwie łódzkim.

Kirche des Heiligen Georg der Eroberer wurde in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts in Chróścina erbaut. Ein gemauerter, verputzter Bau mit vier kleinen Kuppeln. Der Tempel war innen und außen reich mit Fresken verziert. Die 1913 fertiggestellten Polychrome stellen den Kampf des Heiligen dar. Georg mit dem Drachen, Engeln und den vier Evangelisten. Der Bau der Kirche war verbunden mit der Schenkung einer Anzahl von Bauernhöfen in dieser Gegend an den russischen Generalleutnant Krasnokutski als Anerkennung für seine Verdienste bei der Niederschlagung des Januaraufstands. Die Tochter des Generals, Tatjana, heiratete Iwan Lopuchin und finanzierte gemeinsam mit ihrem Mann den Bau einer neuen Familienresidenz und einer kleinen Privatkirche in Cherson. Es diente hauptsächlich der Familie (es sollte das Grab der Lopuchins sein) und den orthodoxen Bediensteten und Soldaten der in der Gegend stationierten Grenzgarnison. Im Jahr 1903 wurde der tragisch verstorbene Sohn der Gründer dort begraben. Rund um die Kirche wurde ein orthodoxer Friedhof angelegt. Während des Ersten Weltkrieges verließen die Lopuchins ihr Anwesen und gingen nach Preußen. 1918 demontierten deutsche Soldaten den hölzernen Glockenturm der Kirche und nahmen die Glocken mit. Nach 1918 wurde die Kirche offiziell von der Staatskasse übernommen. Obwohl kein ständiger Pfarrer ernannt wurde, wurden dort von Geistlichen aus Wieluń unregelmäßig Gottesdienste abgehalten. Nach dem Zweiten Weltkrieg wurde die Kirche in eine Trauerkapelle für die Bewohner des Sozialhilfeheims im Lopuchin-Schloss umgewandelt. Zu dieser Zeit verfügte die Kirche noch über ihre vollständige Ausstattung, eine Ikonostase und die sie bedeckende Malerei war in gutem Zustand. In den 1970er Jahren wurde jedoch die weitere Nutzung der Anlage untersagt und auch der Abriss des Zaunes um die Kirche trug weiter zu ihrer Verwüstung bei. Im Laufe der folgenden Jahrzehnte verfiel der Tempel systematisch. Erst im Jahr 1989 erfolgte in privater Initiative eine Teilsanierung des Gebäudes, im Jahr 2013 konnte die Sanierung der Kirchenfassade abgeschlossen werden. Seit 2006 ist sie wieder in der Hand der Orthodoxen Kirche, die sie von der römisch-katholischen Pfarrei St. übernommen hat. Heilige Nikolaus in Chróścina. Kirche St. Georg in Chróścina ist die einzige ländliche orthodoxe Kirche in der Woiwodschaft Łódź.