niedziela, 6 września 2026

Wyposażenie fary św. Stanisława w Brześciu Kujawskim


Wysokie okna fary w Brześciu Kujawskim zdobią unikalne, barwne witraże z lat 1909–1911, stworzone według projektu Konrada Krzyżanowskiego. 

Dopełnieniem bogatego wyposażenia liturgicznego są zabytkowe organy z 1910 roku, wybudowane przez renomowaną firmę Alberta Homana z Warszawy.



Polichromia w farze w Brześciu Kujawskim


Ściany wnętrza fary w Brześciu Kujawskim pokrywa wielobarwna, modernistyczno-secesyjna polichromia, którą w latach 1925–1927 namalował Juliusz Makarewicz z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w tym fresk „Arcybiskup Janisław ogłasza Krzyżakom w tej świątyni surową naganę papieża Jana XXII za napady na Polskę".





Ołtarze fary w Brześciu Kujawskim


Wnętrze świątyni św. Stanisława w Brześciu Kujawskim kryje w sobie trzy ołtarze, z których najważniejszy jest ołtarz główny. W 1917 roku warszawski rzeźbiarz Stanisław Pawlak wykonał ołtarz główny, w kształcie neogotyckiego tryptyku, z grupą Ukrzyżowania. Poniżej znajduje się rzeźbiony tryptyk ze scenami z życia św. Stanisława Biskupa. Z tego samego roku pochodzą dwa ołtarze boczne.

W bocznej kaplicy można podziwiać manierystyczny obraz Matki Bożej.

W południowej bocznej kaplicy znajduje się gotycka rzeźba Pokłonu Trzech Króli, pochodząca z początku XVI w., autorstwa ucznia Wita Stwosza.

Architektura fary w Brześciu Kujawskim


Fara w Brześciu Kujawskim usytuowana jest w południowej części starego miasta, przy obecnym Placu Władysława Łokietka. Świątynia reprezentuje styl gotycki z wyraźnymi elementami neogotyckimi, będącymi efektem XX-wiecznej przebudowy.

Jest to konstrukcja trójnawowa, charakteryzująca się układem halowym o nawach równej wysokości. Do wzniesienia historycznych murów obwodowych użyto tradycyjnej, czerwonej cegły ceramicznej w wątku gotyckim. 

Bryłę kościoła zamyka wyodrębnione, wielobocznie zamknięte prezbiterium skierowane w stronę wschodnią.

Fasada główna wyróżnia się monumentalnym, schodkowym szczytem, ozdobionym tynkowanymi blendami. 

Ściany zewnętrzne kościoła są wzmocnione masywnymi przyporami, które stabilizują konstrukcję dachu.

Okna fary mają charakterystyczny dla gotyku ostrołukowy kształt i są optycznie wysmuklone.

Architekt Tomasz Pajzderski, projektując regotyzację, z dbałością odtworzył dawne, surowe formy średniowieczne.



Historia fary w Brześciu Kujawskim


Pierwsze ślady parafii w osadzie przygrodowej w Brześciu sięgają XIII wieku, kiedy to istniał tu drewniany kościół św. Piotra i Pawła. Około 1240 roku z fundacji księcia Kazimierza I kujawskiego wzniesiono nową świątynię w granicach miasta lokacyjnego. Obecny kościół farny zaczęto wznosić z cegły po 1320 roku, a oficjalne powołanie nowej parafii datuje się na 1325 rok. Prace budowlane zostały przerwane z powodu najazdu Krzyżaków, którzy w 1332 roku zdobyli i zniszczyli miasto. Po odzyskaniu terenów przez Polskę budowę kontynuowano, a prawo patronatu nad farą przysługiwało polskim monarchom. 

W XV wieku kościół zyskał na znaczeniu i został znacznie powiększony, co odzwierciedlało status Brześcia jako stolicy województwa. Historycznym wydarzeniem w murach fary było uroczyste odczytanie aktu pokoju brzeskiego, zawartego z Krzyżakami w 1435 roku. 

W 1556 roku budowlę dotknął tragiczny pożar, po którym świątynię sprawnie odbudowano. Kolejne dramatyczne zniszczenia przyniósł potop szwedzki, kiedy to w 1657 roku najeźdźcy celowo podpalili kościół. Na początku XVIII wieku, dzięki staraniom archidiakona Tomasza Niemierzy, fary doczekała się odbudowy nadającej jej cechy barokowe.

Trudny okres nastał w czasie wojen napoleońskich, gdy w 1812 roku zamieniono budynek w wojskowy magazyn. Generalna renowacja przeprowadzona w latach 1819–1830 uratowała popadającą w ruinę strukturę świątyni. 

Kluczowa dla obecnego wyglądu była wielka regotyzacja z lat 1907–1909 według projektu architekta Tomasza Pajzderskiego.