Kaplica św. Kazimierza w katedrze wileńskiej

Kaplica św. Kazimierza, wzniesiona w XVII wieku przy katedrze wileńskiej, to jeden z najcenniejszych i najpiękniejszych zabytków baroku w Europie Środkowo-Wschodniej. Budowę tej rodowej kaplicy grobowej Jagiellonów rozpoczęto z inicjatywy króla Zygmunta III Wazy, a ukończono za panowania jego syna, Władysława IV.

W centralnym ołtarzu spoczywa kunsztowna, srebrna trumna z relikwiami św. Kazimierza, ufundowana w okresie baroku. Nad ołtarzem wisi niezwykły wizerunek świętego, na którym domalowana dłoń – mimo prób jej zamalowania przez artystę – uparcie pojawiała się na płótnie, co uznano za cud.

Świątynię wzniesiono na planie kwadratu i zwieńczono monumentalną kopułą z latarnią, co nawiązuje bezpośrednio do Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Wnętrze zachwyca kosztowną okładziną z wielobarwnych, importowanych marmurów, które tworzą kontrast z bielą stiukowych rzeźb. W niszach ściennych ustawiono unikalne, pokryte srebrem figury przedstawiające dawnych władców z dynastii Jagiellonów.

Bezpośrednio pod posadzką kaplicy znajduje się krypta, w której spoczywają szczątki króla Aleksandra Jagiellończyka oraz Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny.

Wnętrze katedry wileńskiej

Wnętrze bazyliki archikatedralnej w Wilnie zachwyca surową, klasycystyczną harmonią, która przeplata się z przepychem dawniejszych epok. Przestrzeń świątyni dzielą dwa rzędy potężnych, czworobocznych filarów, które podtrzymują sklepienia żaglaste.

Wzdłuż naw bocznych ciągną się symetrycznie rozmieszczone kaplice, z których każda posiada unikalne ołtarze i obrazy religijne.

W bocznej kaplicy znajduje się słynący łaskami, podarowany przez papieża Klemensa VIII obraz Matki Boskiej noszący miano Sapieżyńskiej (kaplica Gasztołdowska).

Pierwszą kaplicą na lewo od głównego wejścia do katedry jest kaplica św. Władysława, zaprojektowana przez architekta Gucewicza. W centrum kaplicy znajduje się ołtarz oraz rzeźba św. Władysława; do 1905 roku była ona zasłonięta na mocy decyzji władz Imperium Rosyjskiego. Kaplica ma kształt owalny i zwieńczona jest bogato zdobioną kopułą.

Kaplica Wołłowiczowska (albo Niepokalanego Poczęcia, dawniej Królewska) zbudowana w 1631 r. w stylu barokowym. W jej gotyckiej poprzedniczce z XV wieku odbył się ślub Aleksandra Jagiellończyka i Heleny Moskiewskiej oraz potajemny ślub króla Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną. Kaplicę zwano Królewską ponieważ do czasu wybudowania Kaplicy św. Kazimierza to w niej chowano członków rodziny królewskiej. W XVII w. umieszczono w niej nagrobek fundatora barokowej przebudowy biskupa Eustachego Bogorii Wołłowicza. 

Ostatnia kaplica przy wyjściu nosi nazwę Kaplicy Wygnańców i jest poświęcona pamięci ofiar sowieckich deportacji z Litwy. Kaplica ta została ufundowana w 1495 roku przez biskupa wileńskiego, stąd też zwana jest Starą Kaplicą Biskupią – a w przeszłości nosiła również wezwania Najświętszego Imienia Maryi Panny, Matki Bożej Częstochowskiej oraz św. Jana Nepomucena. 

Ściany katedry zdobią liczne tablice pamiątkowe, w tym słynne, gotyckie epitafium kanclerza Olbrachta Gasztołda.

Centralny punkt prezbiterium zdobi klasycystyczny ołtarz z obrazem przedstawiającym męczeństwo św. Stanisława, autorstwa Franciszka Smuglewicza. 

Na chórowej emporze znajdują się potężne, neobarokowe organy, których historia i brzmienie przyciągają miłośników muzyki sakralnej.

Architektura katedry wileńskiej

Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Władysława w Wilnie to jeden z najważniejszych klasycystycznych zabytków Litwy. Obecny klasycystyczny kształt nadano jej podczas wielkiej przebudowy na przełomie XVIII i XIX wieku. Całość monumentalnej przebudowy zaprojektował wybitny architekt Wawrzyniec Gucewicz.

Front budowli zdobi imponujący portyk z sześcioma kolumnami w porządku doryckim. Na szczycie fasady wznoszą się figury św. Stanisława, św. Heleny z krzyżem oraz św. Kazimierza.

Świątynia ma układ bazylikowy, a jej trzy nawy są równej wysokości, co upodabnia ją do kościołów halowych.

W fasadzie głównej celowo zrezygnowano z wież kościelnych na rzecz czystej, antycznej formy. Wysoka na 57 metrów wieża stoi na placu przed katedrą i powstała z dawnej baszty murów obronnych.

Budowla uchodzi za doskonały przykład dojrzałego klasycyzmu, wzorowanego na architekturze starożytnego Rzymu.

Kościół bernardynów w Wilnie

Kościół św. Franciszka i św. Bernardyna w Wilnie to monumentalna świątynia usytuowana na Starym Mieście, tuż za słynnym kościołem św. Anny. Obiekt został wzniesiony na przełomie XV i XVI wieku dla zakonu franciszkanów obserwantów, zwanych powszechnie bernardynami. Głównym fundatorem tej potężnej, murowanej świątyni był król Kazimierz Jagiellończyk. 

Budowla stanowi jedno z najwybitniejszych osiągnięć architektury gotyckiej w Wilnie o znaczeniu europejskim. Ze względu na włączenie w mury obronne miasta, kościół zyskał unikalny charakter obronny z licznymi otworami strzelniczymi pod dachem i wieżyczkami. Wewnątrz świątyni znajdują się cenne, unikalne gotyckie malowidła ścienne z XVI wieku. 

W XIX wieku, po upadku powstań narodowych, władze carskie dokonały kasaty zakonu i zamknęły klasztor. Po II wojnie światowej reżim sowiecki drastycznie zdewastował zabytek, przekształcając go w magazyn Instytutu Sztuk Pięknych. Świątynia została pomyślnie zwrócona franciszkanom w 1994 roku, po czym ponownie ją konsekrowano i poddano renowacji. Do współczesnych skarbów wnętrza należy trzynaście późnobarokowych ołtarzy, które przetrwały trudne okresy dziejowe.

Późnogotycki kościół św. Anny w Wilnie

Kościół św. Anny w Wilnie to zabytkowa świątynia usytuowana w stolicy Litwy tuż przy brzegu rzeki Wilejki. Obiekt został wybudowany na przełomie XV i XVI wieku w efektownym stylu późnego gotyku gdańskiego. Fundatorem budowli był wielki książę litewski i król polski Aleksander Jagiellończyk. Głównym architektem świątyni był najprawdopodobniej Michał Enkinger, który przybył do Wilna z Gdańska na prośbę monarchy.

Po pożarze w 1563 roku odbudowano zwalone sklepienia, a w 1581 roku kościół został oficjalnie poświęcony. W XVIII wieku wybitny architekt Jan Krzysztof Glaubitz wzniósł wewnątrz świątyni trzy nowe, późnobarokowe ołtarze. 

Według znanej legendy architektura kościoła tak zachwyciła Napoleona, że pragnął on przenieść budowlę w całości do Paryża. 

Świątynia wyróżnia się wyjątkową, koronkową fasadą, do której dekoracji użyto aż 33 rodzajów ceglanych kształtek. 

Obok kościoła wznosi się neogotycka dzwonnica z 1874 roku zaprojektowana przez Nikołaja Czagina.

W bliskim sąsiedztwie tego zabytku znajdują się również kościół Bernardynów oraz pomnik Adama Mickiewicza.

Kościół św. Teresy (dawny karmelitów) w Wilnie

Kościół Świętej Teresy w Wilnie to barokowa, katolicka świątynia wybudowana w latach 1635–1650 z fundacji marszałka Stefana Paca dla karmelitów bosych. Budowla jest połączona z Ostrą Bramą, a jej rzymskobarokową fasadę przypisuje się Konstantemu Tencalli. 

Trójnawowe wnętrze ma jednolity, rokokowy wystrój z XVIII wieku, zrealizowany według projektu Jana Krzysztofa Glaubitza po pożarze wcześniejszego wyposażenia. Sklepienie zdobią freski przedstawiające żywot patronki, a w ołtarzach znajdują się cenne malowidła m.in. Szymona Czechowicza.

Świątynia ulegała zniszczeniom, m.in. w 1812 roku przez wojska napoleońskie, a w XIX wieku władze carskie zamknęły przyległy klasztor karmelitów bosych, a kościół przekazano prawosławnym. 

Po śmierci marszałka Piłsudskiego tymczasowo przechowywano tu jego urnę z sercem, złożoną na cmentarzu na Rossie. W latach 1935–1942 zakonnicy na krótko odzyskali kościół. Podczas II wojny światowej Niemcy aresztowali zakonników, a po wkroczeniu Armii Czerwonej w 1946 roku zostali oni zmuszeni do opuszczenia ZSRR. Od 1948 roku kościół znajduje się pod zarządem kleru litewskiego.

Kościół św. Kazimierza w Wilnie (jezuitów)

Kościół św. Kazimierza w Wilnie to jedna z najpiękniejszych i najbardziej znaczących świątyń barokowych w stolicy Litwy. Budowa tego rzymskokatolickiego kościoła trwała w latach 1604–1618 i stanowiła wotum wdzięczności za kanonizację królewicza Kazimierza Jagiellończyka. Głównymi inicjatorami powstania obiektu byli król Zygmunt III Waza oraz kanclerz wielki litewski Lew Sapieha.

Świątynia, zaprojektowana przez wybitnych architektów, była pierwszym w pełni barokowym kościołem w Wilnie i wzorowano ją na rzymskim kościele Il Gesù.

Charakterystycznym elementem architektury jest okazała kopuła, którą wieńczy okazała mitra wielkoksiążęca symbolizująca patrona kraju.

Na przestrzeni wieków kościół wielokrotnie cierpiał z powodu wojen oraz niszczycielskich pożarów, m.in. w 1655 i 1706 roku. Po stłumieniu powstania styczniowego władze carskie dokonały przebudowy świątyni i przekształciły ją w prawosławną cerkiew św. Mikołaja. Przez długie lata budynkiem opiekowali się zakonnicy z Zakonu Jezuitów, którzy prowadzili przy nim swój klasztor, wśród nich znajdował się św. Andrzej Bobola, patron Polski.

W czasach sowieckich obiekt odebrano wiernym i zaaranżowano w jego wnętrzach Muzeum Ateizmu. Kościół został ostatecznie zwrócony katolikom w 1988 roku.

Archikatedra w Wilnie

Bazylika archikatedralna św. Stanisława i Władysława w Wilnie to najważniejsza świątynia katolicka na Litwie. Jej obecna, klasycystyczna bryła została zaprojektowana pod koniec XVIII wieku przez Wawrzyńca Gucewicza, a w podziemiach świątyni pochowano królów i królowe Polski oraz wielkich książąt litewskich.